رد کردن پیوندها

امید از امید می‌گوید. (داستان زنده شدن یک تالاب)

توصیف تالاب از نگاه نویسنده:

روزگاری نه چندان دور تالاب قارپوزآباد برای خود ابهت و بزرگی خاصی داشت. زیستگاهی به پهنای دشت بزرگ ساوجبلاغ، اشتهارد و نظر آباد   اما اکنون از آن در خاطره‌ها جز نامی باقی نمانده است. این تالاب در نزدیک روستایی که تا چندی پیش قارپوز آباد نام داشت و حال به آن صالحیه می‌گویند واقع شده است. در واقع اکنون یک آبگیر فصلی است که به آن تالاب صالحیه می گویند و همچون نگینی بر کویر تفتیده ساوجبلاغ می‌درخشد. تا چندی پیش وقتی به نزدیکی آنجا می‌رسیدید فقط صدای هواپیماهای سبک آموزشی شنیده می شد که در فرودگاه مجاور تالاب برای تفریح و آموزش بکار می روند. خوشبختانه  در این زمان صدای پرندگان و پرواز آنها هم زینت بخش آسمان البرز شده است و نوید روزهای بهتری را برای منطقه می‌دهد.

همانگونه که پیشتر گفته شد، این مکان یک تالاب فصلی است که در 40 سال پیش بنا به روایات افراد محلی و کارشناسان متخصص، آبگیر بزرگی بود که هر چهار فصل کم و بیش آبی داشت و محل زندگی گونه‌های جانوری مختلفی همچون گله‌های قوچ و آهو و … شکارگاه بوده است. با احداث زهکش‌های نامناسب و کم شدن حق آبه ورودی به آن از رودخانه های اطراف، کم آبی های بیشمار سالهای گذشته و رشد بی رویه شهر نشینی، آّب منطقه که شریان حیاطی این زیستگاه ارزشمند بود قطع می‌گردد و پس از آن مخزن تالاب تبدیل می شود به منبع اصلی ریزگردهای استان و مناطق همجوار آن .

حدود سه سال پیش برخی افراد محلی و جمعی از کارشناسان با همکاری جهاد کشاورزی شهرستان، استانداری و وزارت نیرو با هدف مبارزه با ریزگردها اقدام به تعین مجدد حق آبه برای تالاب نمودند که نتیجه آن بسیار شگفت انگیز بود. بنا به گزارش‌های کارشناسی مهندس حاجی آبادی[1] و همکاران ایشان : پس از آبگیری تالاب تعداد بسیار زیادی از پرندگان مهاجر که از کریدور (دالان) مهاجرتی این منطقه عبور می‌کردند به تالاب بازگشته و همانند روزگاران گذشته شروع به زمستان گذرانی می‌کنند. جالب است که پرندگان زیستگاه مناسب خود را با غریزه به خوبی می شناسند و همچون گذشته های دور به این  منطقه وفادار مانده‌اند و از همه شگفت انگیز تر آنکه برخی گونه‌ها در این تالاب زادآوری هم دارند. و چه بسا این تالاب زیبا هر آینه به دلیل نگرفتن حق آبه خود از رودخانه فصلی اطراف و وجود زهکش نامناسب دوباره خشک خواهد شد.

اما داستان اصلی این جستار به امید بر می‌گردد. امید یکه فلاح دلسوز محیط زیستی و از اهالی روستای صالحیه که از روزهای نخست احیای تالاب تا کنون وقت خود را صرف حفاظت از تالاب و فرهنگ سازی در حمایت از میهمانان تالاب یعنی پرندگان کرده است.

داستان امید:

در تاریخ  بیست و هشت اردیبهشت هزار و سیصد و نود هفت برای ثبت و ماندگار نمودن زحمات وی و دیگر اهالی فهیم و آگاه منطقه و همچنین بررسی میدانی وضع موجود نزد او رفتیم. پس به گفتارهای او گوش می‌دهیم تا ببینیم امید برای ما چه روایتی از منطقه دارد.[2]

  • امید جان سلام، لطفاً خودتان را معرفی کنید و بگویید چند سال هست که در این روستا زندگی می‌کنید و از چه زمانی با موضوع تالاب، پرندگان و رشته پرنده نگری آشنا شدید.

سلام و درود بر همه دوستان، بنده و اجدادم چندین دهه است که ساکن این روستا هستیم ( پدر در پدر)، سابقه تالاب هم به گذشته‌های دور می‌رسد و آخرین روزهایی که به معنی واقعی تالاب بوده 38 سال پیش است. اینجا را به اسم تالاب نمی‌شناختند و بیشتر شکارگاه بوده و تالاب را فصلی می‌دانستند. اضافه آب کردان، زیاران و خرم آباد بدان وارد می شده و آن را آبگیری می‌کرده است. چند تپه قدیمی به نام های کمرعلی تپه و قطار تپه در این جا وجود دارد که همچون سدی خاکی عمل کرده و یک تا دو ماه دریاچه فصلی را شکل می‌داده است. بعد از سی و هفت هشت سال دوباره تالاب آبگیری و زنده شده است که این بار نام آن همان تالاب است و نه شکارگاه و در حقیقت یک مکان تفریحی است.

  • امید جان ما و دیگر دوستداران محیط زیست و پرنده نگرها آگاهی داریم که شما و هم ولایتی هایتان بهمراه برخی دیگر از فعالان محیط زیست، زحمات زیادی برای حفظ و نگهداری تالاب و پرندگان بومی و مهاجر انجام داده اید. برای ما کمی از پرنده ها، زادآوری آنها و همچنین نحوه کارهای حمایتی اتان بفرماید.

این مکان دارای حدود 200 گونه[3] پرنده می‌باشد که تقریباً نیمی از پرنده‌های ایران را شامل می‌شود. برای حفاظت و نگهداری از تالاب هم از همان روزهای اول آبگیری (یک سال پیش) گروهی تشکیل شد به نام حامیان تالاب صالحیه تا نسبت به فرهنگ سازی برای تالاب و زیستمندان آن اقداماتی صورت بگیرد. هدف اصلی ایجاد یک مکان طبیعی تفریحی (اکوتوریستی) بود تا مردم به جای اسلحه و شکار از دوربین استفاده کنند و از نگاه به طبیعت و پرندگان لذت ببرند. مساحت تالاب هم حدود 20 کیلومتر مربع می‌باشد. آبگیری اصلی آن از رودخانه کردان انجام می‌گیرد. زمانی که بارندگی زیاد باشد خصوصاً در فصل‌های پر باران این مرحله شروع شده و معمولاً از بهمن ماه تا اردیبهشت ماه هم ادامه دارد. در فصل‌های دیگر به دلیل تقاضای آب در بخش کشاورزی آبگیری متوقف شده و تالاب بسیار کوچک و در نهایت خشک می‌شود.

  • امید جان از مشکلات قانونی و حقوقی تالاب برای ما بگو

مشکل اصلی و حقوقی تالاب ثبت قانونی آن می‌باشد تا بتوان حق آبه ثابتی برای آن در نظر گرفت. مشکل مهم بعدی چرای بی‌رویه دام می باشد. شوربختانه متولیان امر کمک چندانی به موضوع چرای بی رویه و ممانعت از حضور گله‌های شتر نمی‌کنند. خصوصاً در فصل زادآوری که لانه‌های پرندگان پایمال سم چارپایان می‌شود، این مسئله بسیار دردناک‌تر هم می‌شود. گشت‌های منابع طبیعی و محیط زیست در این منطقه به خاطر همان مشکل حقوقی که پیشتر بیان شد بسیار کم رنگ است. در حقیقت تالاب و زمین‌های حوزه آن رژیم حقوقی مشخصی ندارند.

  • امید تا کنون با توجه به گزارشهای مختلف تصویری و نوشتاری که شما و دیگر دوستان از حضور پرندگان و جاذبه پرنده‌نگری این منطقه برای گروه‌های مختلف کارشناسی ارسال شده هیچ عکس العملی در ارتباط با حفظ میراث زیستی یا حفاظتی نظیر نصب علائم و یا اتاق نگهبانی و مسائل دیگر از سوی مسئولان انجام شده است. در کل آیا تا کنون به شما کمک مالی یا معنوی دولتی برای ادامه امر حفاظت شده است؟

جناب مهندس حکیمی فرماندار نظرآباد بسیار پیگیر هستند، ولی کمی و کاستی بسیاری وجود دارد که نمی‌توان شخص یا اداره خاصی را فقط مسئول دانست. برخی مسئولین واقعاً می خواهند و دارند به ما یاری می‌رسانند ولی کافی نیست و اگر نگاه حاکمیتی با رویکرد گردشگری و حفاظت نداشته باشیم، بیم آن می‌رود که این بهشت پرندگان دوام چندانی نیابد.

  • امید عزیز آیا این جاده که در شمال تالاب احداث شده است موجبات تخریب و یا زیان تالاب نیست؟

نه چندان، در حقیقت جاده از محل اصلی (مخزن اصلی) تالاب دور است و قرار شده در منطقه آبگیر یک رو گذر احداث شود تا به آبگیر آن محدوده هم آسیب نرسد. در حقیقت بزرگترین مشکل احداث زهکش در قسمت جنوب تالاب است که عامل اصلی خشک شدن تالاب هم می‌باشد. چنین به نظر می‌آید اگر آن زهکش وجود نداشت و یا ساخته نمی‌شد ما به جای یک تالاب فصلی یک تالاب دائمی می‌داشتیم. البته فرماندار و استاندار محترم هم پیگیر موضوع هستند.

  • پرسش دیگری که برای من پیش آمده این است که آیا تا کنون مشکل و درگیری با شکارچی غیر مجاز هم داشته‌اید؟

جالب آنکه شاید ندانید 20 درصد مردم منطقه قبلاً شکارچی بوده‌اند خوشبختانه در حال حاضر این شکارچیان با دوربین می‌آیند و اسلحه خود را کنار گذاشته اند. در چند سال گذشته ما هیچ برخوردی با شکارچی غیر مجاز و یا شکار با حجم گسترده روبه‌رو نبوده‌ایم. مردم محلی بسیار استقبال کرده‌اند و به یاد ایام خوش گذشته همچنین برای دیدن و شنیدن صدای پرندگان و تنفس هوای پاک به منطقه می‌آیند. ضمناً هدف اصلی ما این است که منطقه به قطب گردشگری تبدیل شود با هدف تخصصی پرنده‌نگری.

  • به نظر ما هم با توجه آب و هوای پاک روستا و وجود پرندگان و حتی فردوگاه آزادی که در آنجا می‌توان با هواپیماهای آموزشی و تفریحی و تجربه پرواز آشنا شد این مکان می‌تواند یک قطب گردشگری بسیار پویا و فعالی باشد. در نهایت جامعه محلی می‌تواند با در اختیار قرار دادن مکان استراحت و اقامت برای طبیعت دوستان برای خود منبع درآمد مناسبی درست کند. حال که صحبت روستای قارپوز آباد به میان آمد کمی درباره محصولات کشاورزی آن برای خوانندگان مجله صنوبر بگویید.

در اینجا محصولاتی همچون جو، گندم ، زعفران، تاک و پسته کاشته می‌شود و دام بسیار محدود هست و بیشتر شکل صنعتی به خود گرفته است. دامدارن محلی بسیار مراعات می‌کنند تا حریم تالاب شکسته نشود. اما دام مشاهده شده در منطقه[4] بیشتر ورودی هستند که به همان دلیل خلل قانونی و نبود حریم حقوقی تالاب مرتع و بوته زارهای اطراف به شکل بی رویه‌ای چرا می شود. در حقیقت روستاهای اطراف به دلیل نبودن نظارت حقوقی با چرای دام، بدون مانع ورود می کنند این روزها مخصوصاً شترها باعث نابودی بیشتر مراتع می‌شوند.

  • امید جان در پایان از خواسته و آرزوهایت برای ما بگو.

شاید کسی باور نمی کرد روزی در این مکان 200 گونه پرنده مشاهده شود. اینها بجز جوندگان، خزندگان و دیگر حیواناتی است که منطقه را به یک پارک حیاط وحش زنده و زیبا تبدیل کرده است. من ساعتها با دوربین خودم در منطقه گردش می‌کنم که گاهی از جانب خانواده طعنه هم می شنوم (با خنده) و تا دیر هنگام مشغول تهیه گزارش برای اساتید دانشگاهی و گرفتن عکسهای خاص از پرندگان برای مطالعات آنها و آرشیو خودم هستم. هر از چندی گروه‌های پرنده نگر و عکاسان حیاط وحش به منطقه می‌آیند و ما را خوشحال می‌کنند. آرزوی من اول ریزش باران زیبای خدایی برای سبز شدن سرزمینمان و دوم تعیین بستر قانونی برای حفاظت از تالاب و در آخر و مهم تر از همه ایجاد قطب گردشگری با هدف جذب گردشگر دانش محور برای تالاب است. تا هم مردم محلی به منافع حقه خود برسند و هم دیگران از این زیبایی بی نظیر لذت ببرند.

  • امید عزیر ما هم با تو همداستانیم و پیام زیبای تو را از کنار این کویر و تالاب زیبا به همراه صدای خوش پرندگان به دیگر مردم ایران می‌رسانیم. در پناه یزدان پاک برقرار باشی.

در ادامه  مصاحبه بهمراه امید یکه فلاح و آقای دکتر حسین طالب لو از منطقه مجدداً بازدید کردیم و از دیدن پرندگان لذت بردیم. جای همه سبز، بسیار زیبا بود. شما را به دیدن تصویر برخی از آن مخلوقات زیبای خداوند دعوت می کنیم.

همچنین جهت آگاهی علاقه مندان لیست گونه‌های مشاهده شده در 28 اردیبهشت 1397 در پایان ارائه می شود. توضیح اینکه به ترتیب ابتدا اسم علمی سپس اسم انگلیسی و در آخر نام فارسی آنها برای استفاده ذکر  شده است.

1- Garganey Anas\ querquedula  ،خوتکای ابروسفید

2- Greater Flamingo\ Phoenicopterus roseus  ،فلامینگوی بزرگ

3-  Eurasian Spoonbill \Platalea leucorodia ،کفچه نوک

4- Little Bittern\ Ixobrychus minutus  ،بوتیمار کوچک

5- Western Cattle Egret Bubulcus ibis ،گاوچرانک معمولی

6- Grey Heron Ardea cinerea ،حواصیل خاکستری

7- Purple Heron Ardea purpurea ،حواصیل ارغوانی

8- Eurasian Coot Fulica atra ،چنگر معمولی

9- ظ Black-winged Stilt\ Himantopus himantopus چوب‌پا

10- Pied Avocet\ Recurvirostra avosetta آووست

11- Northern Lapwing\ Vanellus vanellus خروس کولی معمولی

12- Common Ringed Plover\ Charadrius hiaticula سلیم طوقی بزرگ (معمولی)

13- Kentish Plover\ Charadrius alexandrinus سلیم کوچک (سلیم طوقی پاسیاه)

14- Wood Sandpiper\ Tringa glareola آبچلیک خالدار پاسبز

15- Ruddy Turnstone\ Arenaria interpres سنگ‌گردان

16- Ruff\ Philomachus pugnax آبچلیک شکیل

17- Red-necked Phalarope\ Phalaropus lobatus فالاروپ گردن‌سرخ

18- Black-headed Gull \Chroicocephalus (Larus) ridibundus کاکایی سرسیاه کوچک

19- Whiskered Tern \Chlidonias hybrida پرستودریایی تیره

20- Black-bellied Sandgrouse\ Pterocles orientalis باقرقره شکم‌ سیاه

21- Rock Dove Columba\ livia کبوتر چاهی

22- Common Wood Pigeon Columba\ palumbus کبوتر جنگلی

23- Laughing Dove \Spilopelia (Streptopelia) senegalensis قمری خانگی

24- Common Swift Apus \apus بادخورک معمولی

25- European Roller \Coracias garrulus سبزقبای معمولی

26- European Bee-eater \Merops apiaster زنبورخوار معمولی

27- Eurasian Hoopoe\ Upupa epops هدهد (شانه به سر)

28- Eurasian Magpie Pica\ pica زاغی

29- Rook \Corvus frugilegus کلاغ سیاه

30- Crested Lark \Galerida cristata چکاوک کاکلی

31- Calandra Lark\ Melanocorypha calandra چکاوک گندم‌زار (طرقه چکاوک)

32- Barn Swallow\ Hirundo rustica پرستوی معمولی

33- Common Starling\ Sturnus vulgaris سار معمولی

34- Isabelline Wheatear\ Oenanthe isabellina چکچک دشتی

35- House Sparrow Passer\ domesticus گنجشک خانگی

36- Western Yellow Wagtail \Motacilla flava دم‌جنبانک شکم‌زرد

37- Black-headed Bunting \Emberiza melanocephala زردپره سرسیاه

38- Eurasian Collared Dove\Streptopelia decaocto یا کریم

39- Black-crowned Night Heron \Nycticorax nycticorax حواصیل شب

40- Terek Sandpiper \Xenus cinereus آبچلیک سر نوک سر بالا

41- Little Stint \Calidris minuta تلیله کوچک

 

با تشکر از امید یکه فلاح برای گفتگو و زمانی که برای بازدید منطقه اختصاص دادند.

 

[1] کارشناس و مهندس منابع طبیعی و نقشه برداری

[2] متن ویرایش شده از مصاحبه با آقای امید یکه فلاح

[3] زادآوری برخی گونه ها نظیر چوب پا و سلیم شنی در منطقه مشاهده و گزارش شده است.

[4] در همین زمان تعدادی گله گوسپند وشتر در منطقه حضور داشتند و مشاهده می شدند

پیام بگذارید